Waarom artsen nu minder snel amandelen knippen, en wanneer ze er echt uit moeten
Heb jij jouw amandelen nog? Bij veel Nederlanders zijn de amandelen in neus en/of keel verwijderd. Tegenwoordig zijn artsen terughoudender met deze ingreep. Waarom, en wat doen amandelen eigenlijk? KNO-arts Susanne Balter legt het uit en vertelt waarom de ingreep om ze te verwijderen zwaarder is voor volwassenen dan voor kinderen.
Tessa Hofland
Je amandelen zijn opgebouwd uit lymfeweefsel. Ze bevinden zich onder meer in je keel, neus, achter op je tong en rond de buis van Eustachius, een smal kanaal tussen je middenoor en neuskeelholte.
Dit lymfeweefsel is onderdeel van je afweersysteem. „Zeker de amandelen in je neus en keel zijn je eerste vangnet tegen ziekteverwekkers”, vertelt Susanne Balter, KNO-arts in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in ’s-Hertogenbosch en het KNO Medisch Centrum in Waardenburg en Asten.
Al die infecties opvangen kan effect hebben op je amandelen. Ze kunnen ontstoken raken. „Dan gaat het vooral om je neus- en keelamandelen. Meestal is een virus de oorzaak, minder vaak een bacterie.”
Ontstoken amandelen leiden tot keelpijn, koorts, pijn bij slikken, vergrote klieren in de hals en soms witte vlekjes of puntjes op de amandelen.
Paracetamol en voldoende rust
Bij de meeste keelamandelontstekingen gaan de klachten vanzelf over, zegt Balter. „Je kunt er wel echt goed ziek van zijn. Drink veel, vooral koude dranken. Rook niet en neem voldoende rust. Paracetamol helpt goed tegen de pijn.”
Gaan de klachten niet binnen tien dagen over en houdt de koorts aan, dan is het verstandig om naar de huisarts te gaan. „Mensen vragen regelmatig om antibiotica voor een amandelontsteking, maar dat schrijven artsen meestal niet voor. De ontsteking verdwijnt er niet sneller door en de middelen geven vaak bijwerkingen.’’
Wanneer moeten je amandelen worden verwijderd?
Bij een eerste ontsteking hoeven je amandelen er niet meteen uit, maar raken ze telkens ontstoken, dan kan dat reden zijn om ze te verwijderen.
Mensen maken zich soms zorgen over of ze wel zonder kunnen, weet Balter. „Maar je immuunsysteem is meer dan alleen je amandelen. En als je er zoveel last van hebt, dan is het echt beter voor je gezondheid om ze kwijt te zijn.”
Vroeger maakten artsen wel eerder de keus om amandelen te verwijderen dan tegenwoordig, zegt Balter. „Hoe relatief klein de ingreep ook lijkt, operaties geven altijd een risico. We zijn daarom wat terughoudender geworden met opereren, zeker bij een ontstoken of vergrote neusamandel bij kinderen.’’
Uit onderzoek blijkt dat het verwijderen van de neusamandel bij kinderen met veel luchtweginfecties geen voordeel geeft boven afwachten. De neusamandel wordt vanzelf kleiner naarmate we ouder worden. „Ze gaan dus eigenlijk al vanzelf weg.’’
Stinkende adem
Volgens de huidige richtlijnen worden amandelen verwijderd bij zeven of meer ontstekingen per jaar, of vijf of meer ontstekingen per jaar in twee opeenvolgende jaren. „Artsen kunnen daarvan afwijken. Als iemand al vijf ontstekingen heeft gehad en de winter met alle virussen die dan rondgaan moet nog komen, dan stel ik nogal eens voor om de winter niet af te wachten.”
Maar ontstekingen zijn niet de enige reden om amandelen te verwijderen. „Ook slaapapneu kan een reden zijn, als de lucht niet goed langs je amandelen kan stromen en je adem daardoor steeds stokt in je slaap.’’
Een doorgemaakt abces naast of achter je amandelen kan ook aanleiding zijn de amandelen te verwijderen. Als je erg uit je mond stinkt, dan kunnen onrustige amandelen de oorzaak zijn.
„Je ziet hierbij vaak witte brokjes in de groeven van de amandelen zitten. Als andere mogelijke oorzaken uitgesloten zijn, dan kunnen we ze verwijderen.’’
Bij kinderen eenvoudige ingreep, bij volwassenen minder
Bij kinderen is het operatief weghalen van de amandelen veel minder ingrijpend dan bij volwassenen.
Kinderen knappen binnen dagen of maximaal een week helemaal op. Balter: „Bij kinderen is het kapseltje of vliesje om de amandel nog vaak minder verkleefd met de spierlaag eronder. Daardoor is de amandel gemakkelijker te verwijderen of los te pellen.”
Bij volwassenen is het kapsel van de amandelen vaak meer vergroeid geraakt met het spierweefsel. „Daardoor is het weghalen minder eenvoudig is en is het wondoppervlak groter.’’
Volwassenen moeten daarom zeker tien dagen tot twee weken voor herstel rekenen. „De eerste twee weken kan de herstelpijn erg hevig zijn.’’
Even geen chips, wel een ijsje
Na de operatie mag je dezelfde dag nog naar huis. Sommige dingen kun je beter even niet eten of drinken. „Chips of verse fruitsappen kunnen prikken. Houd je aan de dieetlijst die je van de arts meekrijgt.’’
Doe het vooral even rustig aan. „Als je het advies van je arts opvolgt, gaat het eigenlijk altijd goed. Rust uit, eet een waterijsje op de bank. Kinderen worden gepamperd, dat helpt alleen maar bij een snel herstel. Neem daar als volwassene een voorbeeld aan en zorg goed voor jezelf.”